مقاله ارزیابی ارتقا کیفی روسازی در کاهش تصادفات

بازدید 107 تاریخ دوشنبه 9 دی 1398 امتیاز

این مقاله برگرفته از پژوهش ونداد بنائی کشتان در درس طراحی شبکه حمل و نقل شهری کلاس پروفسور عربانی در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه گیلان می باشد.

این مقاله در همایش ملی معماری، عمران و توسعه نوین شهری اردیبهشت ماه 1393 در تبریز منتشر گردیده است.

 

 ارزیابی ارتقا کیفی روسازی در کاهش تصادفات

 

ونداد بنائی کشتان1*

1- دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری،دانشگاه گیلان ، آدرس رایانامه:Vandadbanai@yahoo.com

 

 

 

 

چكيده

اثرات زیانبار تصادفات ترافیکی بر پیکره جوامع بسیار قابل توجه است.در کشور ما سالانه بالغ بر 23هزار نفر جان خود را در اثر تصادف از دست می دهند و هزاران نفر مجروح می شوند. تمام دولت ها سعی می کنند نرخ تصادف را کاهش دهند تا علاوه بر کاهش تعداد تصادفات، هزینه های مالی و مرگ و میر ناشی از تصادفات را نیز کاهش دهند. اما برای کاهش نرخ تصادفات ما نیاز به دانستن دلایل اصلی وقوع آن هستیم.نرخ تصادف سه دلیل اصلی دارد.دلیل اول توانایی راننده است، دلیل دوم شرایط فنی خودروست، دلیل سوم شرایط فنی روسازی است، که مورد اشاره این تحقیق می باشد. از مشخصات روسازی که در بحث ایمنی جاده های حاثز اهمیت است زبری سطح جاده و همواری سطح جاده است که اثرات هر کدام به طور جداگانه بر کاهش تصادفات در این تحقیق بررسی شده است.نتایج تحقیق حاکی از آن است که وقتی زبری سطح جاده کاهش می یابد، نرخ تصادفات افزایش می یابد. زبری سطح راه برای اصطکاک بین تایر و روسازی در سرعت های بالا کاربرد دارد. وقتی همواری کل مقطع راه به شدت آسیب ببیند  سرعت توسط رانندگان کاهش پیدا می کند و باعث کاهش تصادفات می شود. بهبود همواری سطح راه و بهبود روسازی باعث افزایش سرعت و افزایش خطر تصادف می شود.

 

واژه‌هاي كليدي:  ایمنی، تصادف، روسازی، زبری، همواری

 

1- مقدمه

اثرات زیانبار تصادفات ترافیکی بر پیکره جوامع بسیار قابل توجه است[1].

حوادث در جریان ترافیک سرچشمه بسیاری از اثرات منفی از جهات مختلف است.تمام دولت ها سعی می کنند نرخ تصادف را کاهش دهند تا علاوه بر کاهش تعداد تصادفات، هزینه های مالی و مرگ و میر ناشی از تصادفات را نیز کاهش دهند[2].

در کشور ما سالانه بالغ بر 23 هزار نفر بر اثر تصادفات رانندگی جان خود را از دست می دهند و بیش از هزاران نفر مجروح می شوند. شکل  1  تعداد متوفیان سوانح رانندگی در خلال سال های 1375 الی 1389 در 15 سال اخیر را نشان  می دهد[1].

 اما برای کاهش نرخ تصادفات ما نیاز به دانستن دلایل اصلی وقوع آن هستیم.نرخ تصادف سه دلیل اصلی دارد.دلیل اول توانایی راننده است.دلیل دوم شرایط فنی خودروست.دلیل سوم شرایط فنی روسازی است،که این تحقیق به آن پرداخته است[2]. از مشخصه های روسازی که  در ایمنی جاده ها  حایز اهمیت است، زبری سطح راه و همواری سطح راه است که در ادامه به طور جداگانه اثرات این عوامل بر تصادفات بررسی می شود.

.

شکل 1: تعداد مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی در ایران طی سال های 1375 الی 1389[3]

 

2- وضعیت روسازی

از مشخصه های روسازی که در بحث ایمنی جاده ها حایز اهمیت است، زبری و کیفیت سطح جاده  است [1] . وضعیت سطح  جاده شامل مقاومت لغزشی سطح جاده و ناهمواری خود سطح جاده مي شود و در رابطه با تصادفات مقاومت لغزشي سطح جاده از اهميت زيادي برخوردار بوده اما ناهمواري خود سطح جاده در رابطه با کارایی اقتصادی از طریق تاثیرات آن بر هزینه ها ی عملکرد وسیله نقلیه دارای اهمیت بیشتری می باشد. بنا بر این اقدامات  نگهداری از جاده که شامل بازسازی رویه می شود،ممکن است برای بر طرف نمودن اصطکاک یا ناهمواری جاده و یا هر دو مورد باشد[4].

 

3-زبری سطح راه

مقاومت لغزندگی و بافت سطحی روسازی از پارامتر های تاثیر گذار در ایمنی روسازی هستند. تایر خودرو ها و خصوصیات بافت سطحی روسازی ،دو عامل اصلی در ایجاد اصطکاک در روسازی ها هستند[5].

3-1-مقاومت لغزشی

لغزش فاكتور مرتبط با بسياري از تصادفات بخصوص در جاده هاي خيس و در ورودي هاي تقاطعات بشمار مي آيد. تصادفاتي كه در شرايط باراني رخ مي دهند معمولاً بصورت زير مي باشند :

2 يا 3 برابر ميزان تصادفات در شرايط آب و هوايي خشك بوقوع مي پيوندند، ساير موارد برابر مي باشند،حدود 20-30درصد كل تصادفات را تشكيل مي دهند، شامل لغزش مي شوند، و در بيش از 70 درصد موارد اصلاح مقاومت لغزشي، ممكن است مفيد واقع شود.

در بريتانيا در حدود 15 درصد تمام وسائل نقليه كه در تصادفات منجر به مجروح شدن افراد مشاركت داشته اند قبل از تصادف دچار لغزش شده اند و اين تصادفات موجب 41 درصد تلفات جاني افراد درون وسائط نقليه و 30 درصد جراحات شديد شده اند تصادفاتي كه در آنها لغزش بيشترين تأثير را داشته شامل برخورد از عقب ، زير گرفتن ، برخورد از پهلو ، برخورد رو در رو و تصادفات با عابران پياده مي شود، ميداند[4].

3-2-تعریف مقاومت لغزشی

مقاومت لغزشی طبق تعریف استاندارد ASTM E867 عبارت است از نیروی مقاوم یا نیروی اصطکاکی موجود بین لاستیک خودرو و سطح روسازی در هنگام ترمزگیری و قفل شدن لاستیک خودرو.مقدار آن از تقسیم نیروی عکس العمل طولی بر نیروی قاثم یا وزن روی چرخ به دست می آید که در این ارتباط نمای شماتیکی از پارامتر های موجود در شکل2 آمده است[3].

 

شکل2: نیروهای اصطکاکی در بین سطح تماس لاستیک و سطح رویه[3].

 

3-3-عوامل مؤثر در مقاومت لغزندگي

به طور کلی این عوامل را به سه دسته می شود تقسیم کرد: الف-عوامل مربوط به روسازی ب-شرایط آب و هوایی و نوسانات ترافیکی ج-خصوصیات مربوط به وسایل نقلیه[3].  جدول 1 به شرح این عوامل پرداخته است.

 

جدول1:عوامل موثر در مقاومت لغزندگی

ردیف

عوامل روسازی

شرایط آب و هوایی و نوسانات ترافیکی

خصوصیات مربوط به وسایل نقلیه

1

بافت سطح روسازي

انباشتگي آب در سطح روسازي

سرعت وسيله نقليه

2

گراديان مقاومت در برابر لغزندگي

تغييرات فصلي

فشار باد لاستيك

3

مصالح سنگي و مخلوط آسفالتي

درجه حرارت سطح روسازي

آج لاستيك

4

تجمع مواد آلاينده

شرايط ترافيكي

فرسايش تاير ها

5

 

 

جنس تاير ها

 

 

3-4- اصطکاک تایر و روسازی

برای روسازیهای در حال بهره برداری ، عمر روسازی ،میزان سائیدگی سطح و شرایط سازه ای روسازی از عوامل تاثیر گذار در اصطکاک روسازی هستند.ضمنا فاکتورهای اصلی در طرح اختلاط آسفالت نظیر خصوصیات سنگدانه ها ،در مقاومت لغزندگی روسازیهای تازه ساخته شده و قدیمی تاثیر گذار می باشند. میزان مقاومت لغزندگی لازم برای روسازی در یک مکان خاص ، بستگی به مقدار سرعت و حجم ترافیک آن دارد.اصلاح روسازیهای موجود یا طرح روسازیهای جدید برا ی ایجاد  مقاومت لغزندگی مناسب ،اگر چه جبران کننده وضعیت نا مناسب خودرو ها نخواهد بود ، ولی می تواند تا حدودی احتمال تصادفات ناشی از ناکافی بودن اصطکاک روسازیها در هنگام بارندگی را کاهش دهد.البته افزایش اصطکاک روسازی ها باعث افزایش مصرف سوخت، سائیده شدن تایرها و ایجاد سرو صدا داخل خودرو می شود[5].

3-5-اندر کنش اصطکاک تایر و رو سازی

تماس تایر با رو سازی شدیدا وابسته به خصوصیات جاده می باشد . مطالعات نشان داده شده است که بسته به نوع بافت سطحی رو سازی در صورت تماس تایر با سطح روسازی سه نوع اصطکاک به وجود می آید[5] که در جدول 2 به آن اشاره شده است.

جدول2:اصطکاک به وجود آمده از تماس تایر با سطح روسازی

ردیف

اصطکاک به وجود آمده از تماس تایر با سطح روسازی

1

اصطکاک چسبندگی روی سطح روسازی هموار، وقتی که نیروی میان لاستیک تایر و سطح روسازی بوجود آمده باشد .

2

اصطکاک هیسترزیس( پسماند ) روی سطح زیر سازی زبر، وقتی که لاستیک آج تایر بوسیله سطح روسازی  تغییر شکل می یابد.

3

اصطکاک پیوستگی یا برشی وقتی که لاستیک آج تایر توسط زبری سنگدانه ها یا نا همواریهای کوچک جاده گسیخته و از آن جا می شود.

 

در شکل 3 ، انواع مختلف مولفه های اصطکاک بین تایر و رو سازی نشان داده شده است . ضمنا در شکل 4 نیز  مقادیر هر یک از مولفه های مختلف برای سطوح مختلف به صورت مقایسه ای نشان داده شده است.

 

شکل 3: انواع مختلف مولفه های اصطکاک بین تایر و رو سازی[5]

 

شکل 4 : مقایسه مقادیر مختلف مولفه های اصطکاک:الف) سطح صلب خشک ب) سطح صلب خیس ج) سطح غیر صلب[5]

 

3-6-بافت سطح روسازي

در هجدهمین همایش مجمع جهانی راه (PIARC) چهار سطح مختلف برای بافت سطحی روسازی تعریف شد[3].این این سطوح و طول موج متناظر با آنها در جدول 3 نشان داده شده است.

جدول 3:تعریف پیارک برای بافت روسازی[5]

 

3-7-بافت ریز روسازی

بافت ريز روسازي بيانگر وضعيت ذرات تشكيل دهنده راه است و زبري و صيقل بودن ذرات رويه را نشان مي دهد. بافت ريزروسازي عاملي براي چسبندگي سطح تاير به سنگدانه است و در سرعتهاي پايين معمولاً بافت ريز عامل اصلي اصطكاك تاير با روسازي است. در زميني كه سطح روسازي با يك لايه خيلي نازك از آب پوشيده مي شود چسبندگي بين سطح دانه ها با تاير به حداقل مقدار خود مي رسد، بنابراين در چنين شرايطي وجود بافت ريز بسيار ضروري و با اهميت است[3].

3-8-بافت درشت روسازی

بافت درشت با ايجاد كانالهايي باريك امكان زهكشي آبهاي سطحي را هنگام بارندگي فراهم مي كند. انتقال سريع آبهاي سطحي موجب جلوگيري از پديده هيدروپلانينگ مي شود و به اين وسيله مقاومت در برابر لغزندگي را افزايش مي دهد كه در شكل 5 نشان داده شده است. بافت درشت همچنين با ايجاد اثرات پسماندگي در تاير، انرژي جنبشي وسيله نقليه را جذب كرده، درنتيجه موجب افزايش اصطكاك بين جاده و تاير مي شود. درحقيقت، بافت درشت، زهكشي مناسب و تخليه سريع آب موجود بين لاستيك و سطح روسازي را به وجود مي آورد در سرعتهاي بيشتر از 50 كيلومتر بر ساعت و هنگام خيس بودن جاده، ميزان تماس لاستيك خودرو با سطح روسازي كاهش پيدا كرده و بافت درشت اهميت مي يابد بافت درشت برعكس بافت ريز روسازي درسرعتهاي پايين 50كيلومتر بر ساعت تأثير چنداني بر روي اصطكاك سطح روسازي ندارد، ولي در سرعتهاي متوسط و بالا و خصوصا بر سطوح مرطو ب، بافت درشت نقش مهم و تعيين كننده اي دارد. بافت درشت روسازي خود شامل چهار بخش است. اين چهار بخش شامل اندازه، شكل، فاصله و توزيع برجستگي ها است. مطالعات انجام شده نشان می دهد ،اگر سطح روسازی دارای بافتی درشت باشد،تبدیل انرژی جنبشی لاستیک به انرژی گرمایی سریع تر صورت می گیرد و احتمال یا شدت وقوع تصادف را کاهش می دهد[3].

 

 

شکل 5:چگونگی تخلیه آب رویه راه در هنگام تماس با لاستیک چرخ وسیله نقلیه[3]

 

اختلاف میان زبری ریز و درشت در شکل 6 نشان داده شده است [5].

 

شکل 6: زبری ریز و زبری درشت [5]

 

3-9-تاثیر بافت بسیار ریز و بسیار درشت در اصطکاک بین سطح جاده و لاستیک

 مكانيسمي كه توسط آن اصطكاك بين سطح جاده و لاستيك اتوموبيل افزايش مي يابد شامل تغيير شكل لاستيك اتوموبيل و ايجاد ناهمواري هاي بسيار نامناسب در سطح جاده مي شود اين ناهمواري ها در دو سطح رخ مي دهند : " بافت بسيار درشت " كه بافت سطح ناهموار را مي توان با چشم غير مسلح مشاهده نمود ، و " بافت بسيار ريز " كه ويژگي كامل سطح مصالح ريزدانه ( سنگها ) شكل دهنده سطح جاده محسوب مي شود. در سرعتهاي كم به بافت بسيار ريز مخلوط بتن سفت كم آب نياز است درحاليكه بافت بسيار درشت در سرعتهاي بيشتر مهمتر مي باشد. تأثير ترافيك كاهش درشتي بافت بسيار ريز مي باشد يعني آنكه سطح " پرداخت يا صيقل كاري " مي شود ضرايب اصطكاك بين لاستيك اتوموبيل قفل شده و سطح جاده از در حدود 0.6 هنگاميكه بافت بسيار ريز و بافت بسيار درشت ناهموار مي باشند تا 0.5 هنگاميكه هر دو بافت هموار مي باشند متغير است. هنگاميكه وسائل نقليه با سرعت كمي در حال تردد مي باشند وجود رطوبت تأثير اندكي بر مقاومت لغزشي  دارد، اما با  افزايش  سرعت وسائل نقليه آب بايد از سطح جاده قبل از گير دادن لاستيك اتوموبيل زدوده شود اين نقش بافت بسيار ريز مي باشد ايجاد كانال هايي براي زهكشي آب. احتمال بيشتري وجود دارد در سرعتهاي بيشتر ، با وجود لاستيك  هاي اتوموبيل صاف و بافت  بسيار درشت در هنگام لغزش بر روي جاده باراني گير دادن لاستيك اتوموبيل بدليل وجود لايه اي از آب در حدود 6 ميليمتر ضخامت بطور كامل بر روي يك ناحيه صورت نگيرد[4].

3-10-تاثیر بافت های ریز و درشت بر فاصله ترمز(فاصله توقف)

 متوسط عمق بافت و محتوای دانه های درشت و ریز روسازی باعث فاصله های مختلف ترمز تایر می شوند. فاصله ترمز با افزایش درشت دانه ها کاهش پیدا می کند و فاصله ترمز با افزایش ریز دانه ها افزایش پیدا می کند. این به این دلیل است که درشت دانه ها بخش مهمی از بافت درشت اند، وقتی درشت دانه ها افزایش پیدا می کنند بافت درشت ، درشت تر می شود و عمق بافت افزایش پیدا می کند در نتیجه مقاومت لغزندگی افزایش پیدا می کند . وقتی ریز دانه ها افزایش پیدا می کنند بافت درشت روسازی صاف تر و نرم تر می شود و عمق بافت کاهش پیدا می کند در نتیجه مقاونت لغزندگی کاهش پیدا            می کند[6].

3-11-موارد کاربرد زبری سطح راه در کاهش تصادفات

وقتی زبری سطح جاده کاهش می یابد ،نرخ تصادفات افزایش می یابد .بدترین حالت زمانی اتفاق می افتد که سطح روسازی مرطوب باشد،زیرا سطح تماس بین تایر ها و سطح روسازی کاهش می یابد. نرخ تصادفات در سطوح مرطوب در قوس های افقی بیش ترین مقدار را دارد،همچنین تصادفات در سطوح مرطوب در سربالایی ها و سراشیبی ها (شیب بیش از 3 درصد)نرخ بالاتر نسبت به قسمت های مسطح دارد[1].

بافت درشت با ایجاد کانال های باریک امکان زهکشی آبهای سطحی را هنگام بارندگی فرا هم می کند[3].

پاری در سال 2001 طی تحقیقاتی به این نتیجه رسیده است که از میان حالت های گوناگون خطری که رانندگان را تهدید می کند خطرناک ترین حالت رانندگی زمانی است که مقطعی از جاده به علت بارش سنگین و خصوصیات ضعیف طرح هندسی دچار کاهش اصطکاک شود یا در حالتی که در قسمتی از جاده به علت بارش برف و زوال سطح جاده تغییر ناگهانی در اصطکاک سطح دیده می شود[1].

زبری سطح راه برای اصطکاک بین تایر و روسازی در سرعت های بالا هم کاربرد دارد[5].

لذا با توجه به موارد ذکر شده در بالا زبری سطح راه در سربالایی و سراشیبی ها ،قوس های افقی ،پیچ ها و مناطق آب و هوایی سرد سیر و معتدل و مرطوب کاربرد بسزایی دارد.

 3-12-موارد کاربرد نرمی سطح راه در کاهش تصادفات

 در مناطق آب و هوایی گرم سیر افزایش اصطکاک بین تایر و روسازی باعث افزایش مصرف سوخت ،تولید حرارت،سائیده شدن تایرها و ایجاد سرو صدا داخل خودرو می شود، لذا کاربرد بافت های حاوی ریز دانه ها که باعث نرمی سطح راه می شوند بسیار کاربرد دارد[5] ،همچنین در سرعت های پایین نیز بافت ریز به عنوان عامل چسباننده تایر به روسازی کاربرد دارد[3].

 

4-همواری سطح راه

 ترک ها تغییر شکل راه و گسیختگی باعث نا همواری در سطح جاده می شود.(شکل شماره7و 8)بررسی مطالعات موجود رابطه واضحی را بین ایمنی و ناهمواری سطح راه نشان نمی دهد که شاید به خاطر کم بودن مطالعاتی باشد که در این زمینه انجام شده است.هر چند انتظار می رود با افزایش شاخص کیفیت روسازی منجر به کاهش سطح تماس بین تایر و جاده ،کاهش مانورهای اضافی ،از دست دادن کنترل و خرابی مکانیکی وسیله نقلیه شود. نا همواری روسازی می تواند همچنین تهدیدی جدی برای ایمنی جاده ها باشد زمانی که خرابی ها در یک نقطه غیر منتظره باشد،چنین موقعیت هایی ممکن است باعث ایجاد مانور های خطرناک از طرف راننده و از دست دادن کنترل یا خرابی فنی وسیله نقلیه شود و در نتیجه خطر تصادف را افزایش دهد[1].

 

شکل 7و8: ترک ها و تغییر شکل راه و گسیختگی باعث ناهمواری جاده

 

4-1-تاثیر ناهمواری بر مقاومت لغزندگی

 روسازی نا هموار و با شرایط نا مناسب از لحاظ مقاومت لغزندگی دارای سهم بسزایی در افزایش تصادفات است[7].

کاهش مقاومت در برابر لغزندگی در سطح راه های ناهموار که به علت نوسان عرضی و سایل نقلیه به وجود می آید ، به خصوص برای خودرو های سنگین در محل هایی مثل تقاطعات ،قوس های افقی و شیب های سطح ، می تواند مشکل ساز و خطر آفرین باشد[1].

4-2-رابطه ناهمواری و سرعت وسیله نقلیه

 وقتی همواری کل مقطع راه به شدت آسیب ببیند، رانندگان به سمت کاهش سرعت متمایل می شوند تا به راحتی رانندگی کنند و بالعکس بهبود همواری سطح راه و تجدید روسازی (به خصوص زمانی که در وضعیت بقیه قسمت ها ی راه تغییری ایجاد نشود)،باعث افزایش سرعت و همچنین افزایش خطر تصادف می شود [1].

4-3-بررسی چند مطالعه موردی درباره تاثیر ناهمواری بر روی تصادفات

 ناهمواري و بي نظمي سطح در تصادفات موضوع نگران كننده اي بشمار مي آيد. جفروي( 1993 ) براي نشان دادن اين موضوع به نقل از چندين تحقيق مي پردازد:        

در تحقيقي در كاروليناي شمالي  لوي و گريفين(1976 )، متوجه شدند كه در حدود 2 درصد تصادفات در لاين ترافيك ” انقطاع ها ” شامل بخشهاي سنگفرش نشده مانند پوشش هاي سنگي و دريچه هاي فاضلاب مي شود.

تحقيقي در فنلاند نشان داد كه وضعيت سطح جاده در 2 درصد تصادفات مرگبار مشاركت داشته است.

 در ايالت نيويورك در سال 1991 ، گزارش شد كمتر از  1.3 يك درصد تصادفات بدليل نقائص جاده رخ داده بودند( بجز جاده هاي لغزنده ) كه فاكتور غيرجدي در نظر گرفته شد[4].

آل مسائید و همکاران (1997) مطالعاتی بر روی 113 کیلومتر از جاده های دو خطه اصلی برون شهری در کشور اردن انجام دادند، تاثیر نا همواری و خرابی های روسازی را بر روی تصادفات مورد بررسی قرار داده اند. نتایج تحلیل آماری و رگرسیونی آن ها نشان می دهند که وضعیت روسازی راه اثر قابل توجهی بر روی تعداد تصادفات فردی و چند گانه دارد. بر اساس تحقیقات آل مسائید،تاثیر وضعیت ناهمواری سطح راه ،بر ایمنی جاده ها با توجه به نوع تصادف مورد نظر متفاوت است:

 شمار تصادفات تک خودرویی به مجرد افزایش شاخض زبری سطح راه،به دلیل کاهش سرعت افزایش خواهد یافت.

تصادفاتی که در آن چند وسیله نقلیه درگیر می باشند به علت افزایش احتمال انحرافات و تغییرات سرعت ،افزایش می یابد.

آل مسائید همچنان نشان داده که نگهداشتن رویه در شاخص سطح رویه راه بالاتر از 2.8 یا شاخص زبری سطح راه کمتر از m/km5، باعث می شود که تعداد تصادفات به مقدار قابل توجهی کاسته شود.

 در رابطه با شیار های باقیمانده ناشی از وسایل نقلیه بر روی سطح راه برخی مطالعات نشان دهنده آن است که تعداد تصادفات در شرایط بارندگی با توجه به عمق این گونه شیار ها ، افزایش می یابد[1].

4-4-تاثیر ناهمواری رویه بر روی نرخ تصادفات

 کارن و همکاران (2003) اثر ناهمواری رویه را بر روی تعداد تصادفات فردی و چندگانه بطور جداگانه مورد بررسی قرار دادند.مطالعات این پژوهشگران نشان می دهند که توجه و احتیاط بیشتری که رانندگان در هنگام رانندگی بر روی سطوح      نا هموار دارند عامل مهمی در کاهش نرخ تصادفات فردی در مقایسه با نرخ تصادفات چند وسیله نقلیه است.شکل (9) تاثیر ناهمواری رویه را بر روی نرخ تصادفات نشان می دهد.علاوه بر این مانورهای عرضی و جانبی وسایل نقلیه برای پرهیز از برخورد با نا همواری ها و خرابی هایست که در سطح رویه روسازی راه ظاهر شده اند[8].

 

شکل9: تاثیر ناهمواری رویه راه بر روی نرخ تصادفات[8].

 

5- بازسازی رویه سطح جاده

بازسازي رويه باعث كاهش ناهمواري سطح و بهبود كيفيت رانندگي مي شود احتمالاً موجب افزايش ميانگين سرعت ميشود. دوم آنكه ، بازسازي رويه معمولاًباعث افزايش مقاومت لغزش سطح جاده و در نتيجه كاهش فاصله توقف و  بهبود ميزان كنترل پذيري وسيله نقليه در هنگام خيس بودن سطح جاده مي شود. تصادفات در اثر شرايط باراني معمولاً 20- 30 درصد تصادفات را تشكيل مي دهند. اكثر اين تصادفات در اثر لغزش رخ داده و مي توان با اصلاح مقاومت لغزشي مانع رخ دادن بيش از 70 درصد اين تصادفات شد. پروژه هاي بازسازي رويه فرصتي را براي اصلاح شيب هاي عرضي ناكافي در سطح جاده با هزينه هاي بسيار اندك يا بدون صرف هيچ هزينه اي فراهم مي آورند. اصلاح شيب هاي عرضي موجب زهكشي بهتر سطح جاده و اصلاح كنترل وسيله نقليه در شرايط باراني مي شود. در پروژه هاي انفرادي بازسازي رويه ، توجه دقيق به برطرف نمودن نقائص سطح جاده و اصلاحات لازم جهت مقاومت لغزشي، زهكشي سطح،  و ارتفاع زياد احتمالاً باعث جبران تأثيرات معكوس احتمالي افزايش سرعت مي شود، بازسازي رويه بر مقاومت لغزشي و توقف در شرايط آب و هوايي خشك تأثير نمي گذارد مگر آنكه سطح جاده اوليه بسيار ناهموار باشد.[4].

 

6- نتایج

1-زبری سطح راه برا ی کاهش تصادفات در سربالایی و سراشیبی ها ،قوس های افقی ،پیچ ها و مناطق آب و هوایی سرد سیر و معتدل و مرطوب و اصطکاک بین تایر و روسازی در سرعت های بالا  کاربرد بسزایی دارد. وقتی زبری سطح جاده کاهش می یابد ،نرخ تصادفات افزایش می یابد.

2-فاصله ترمز یا فاصله توقف با افزایش درشت دانه ها وکاهش ریز دانه ها کاهش پیدا می کند. بافت درشت روسازی کاهش تصادفات در زمان بارندگی و در مناطق مرطوب را منجر می شود.

3-در مناطق آب و هوایی گرم سیر افزایش اصطکاک بین تایر و روسازی باعث افزایش مصرف سوخت ،تولید حرارت،سائیده شدن تایرها و ایجاد سرو صدا داخل خودرو می شود، لذا بافت های حاوی ریز دانه ها که باعث نرمی سطح راه می شوند برای ایمنی بیشتر و کاهش تصادفات بسیار کاربرد دارد،همچنین در سرعت های پایین نیز بافت ریز به عنوان عامل چسباننده تایر به روسازی کاربرد دارد.

4-وقتی همواری کل مقطع راه به شدت آسیب ببیند  سرعت توسط رانندگان کاهش پیدا می کند و باعث کاهش تصادفات می شود اما روسازی نا هموار و با شرایط نا مناسب از لحاظ مقاومت لغزندگی دارای سهم بسزایی در افزایش تصادفات است.

5-بهبود همواری سطح راه و بهبود روسازی باعث افزایش سرعت و افزایش خطر تصادف می شود.

6-با افزایش نا همواری راه خطر تصادفات فردی کاهش ولی تصادفات چندگانه افزایش می یابد.

7-بازسازي رويه معمولاًباعث افزايش مقاومت لغزش سطح جاده و در نتيجه كاهش فاصله توقف و  بهبود ميزان كنترل پذيري وسيله نقليه در هنگام خيس بودن سطح جاده موجب اصلاح عملكرد ايمني جاده هايي مي شود كه در شرايط باراني تعداد تصادفات زيادي در آنها رخ مي دهد مي شود.

 

مراجع

[1] باقری خلیلی ، ف، شیخ الاسلامی، ع، تحلیلی بر تحقیقات انجام شده در زمینه عوامل موثر بر وقو ع تصادفات در راه های برون -شهری،فصل نامه راهور ش 15، 1390.

 [2] Valuch M, Pepucha L, Pitonak M, Frano P. Surface Pavement Characteristics and Accident Rate. The 10th  International Conference Reliability and Statistics in Transportation and Communication,Riga, Latvia,2010.

[3] احدی، م ،خاکی، ع ،نصیر احمدی، ک. تاثیر بافت درشت رو سازی در کنترل لغزندگی و کاهش تصادفات جاده ای، مهندسی حمل و نقل،ش 4، 1389.

[4] نجیبی، ح، حسینی،  ا .باز سازی سطح رویه راه و تاثیر آن بر ایمنی جاده، مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت زیر ساخت ها، 1388.

[5] کاووسی، ا ،فرخی، م . بررسی اصطکاک بین چرخ وسیله نقلیه و رویه راههای آسفالتی، سومین همایش قیر و آسفالت ایران،1385.

[6] Zhang W,Yang J, Cong L. The Effect of Asphalt Pavement Texture on Braking Distance.  3rd International Conference on Road Safety and Simulation,Indianapolis,USA,2011.

[7] Chassiakos AP,Panagolia C,Theodorakopoulos D.D,Vagiotas P. Evaluating the Effectiveness of Pavement Improvments in Accident Reduction, 6th International Conference on Managing Pavement,2004.

[8] عامری، م ، ملکوتی، م . بر هم کنش ویژگی های روسازی راه و حجم ترافیک بر روی نرخ تصادفات جاده ای دو خطه برون شهری، پژوهشنامه حمل و نقل، زمستان 1386.